اختلالات خواب در سالمندان | علل و درمان آن | سالمندان

مجموعه: دوران سالمندی

مشکلات خواب در سالمندان، علل و درمان اون

مشکلات خواب در سالمندان

 

خواب سالمندان نقش مهمی در سلامت اونا داره چراکه خواب کم و ناجور کم کم باعث بروز مشکلات جسمی و روانی در اون می شه. از طرف دیگه شاخصای کمی و کیفی خواب سن و سال دار شاهراه مهمی واسه دکتر متخصصه تا بتونه سرنخایی به وجود اومده به وسیله مشکلات مغز و اعصاب و روان رو در فرد زودتر تشخیص بده و درمان کنه. در ادامه ما به بررسی انولع مشکلات خواب در سالمندان، تشخیص و درمان اون پراختیم.

اهمیت سلامت خواب

دلایل علمی ای هست که نشون میده خواب مناسب و منطبق با ساعت زیستی بدن ما در هر سنی باعث می شه مواد زائد تجمع یافته در مغز که واسه کارکرد اون ضرر دارن، به شکلی مناسب پاکسازی شن.

 

به دنبال خواب به درد نخور مغز با سرعت بیشتری به طرف تحلیل پیش میره و احتمال بروز فرآیندهایی مانند افت ظرفیت عصبی- شناختی و فراموشی بیشتر می شه. پس خواب یکی از نیازای اساسی و پایه های اصلی سلامتی انسانه. هرگونه مشکل در جریان طبیعی اون علاوه بر ایجاد مشکلات روانی می تونه کارآیی فرد رو هم کم کنه.

 

خواب ساختار فیزیولوژیک بدن در بازیابی توان از دست رفته وخستگی به وجود اومده به وسیله فعالیتهای بدنی در طول زندگی روزمره س. در طول خواب بدن استراحت می کنه و انرژی از دست رفته به دست میاد و بدن، دوباره واسه فعالیت جسمی و فکری آماده می شه. خواب یکی از فاکتورهاییه که نقش مهمی در سلامتی داشته و عامل مهمی در افزایش مرگ و میر وکاهش سلامت است.

 

کیفیت خواب

 

مشکل در خواب

اگه خواب فرد تو یه بازه وقتی طولانی دچار مشکلاتی چون: کم خوابی، پرخوابی کژ خوابی، خروپف و… شه، فرد گرفتار به مشکل خواب است. با اینکه مشکلات خواب در هر سنی اتفاق می افته، اما افراد پیر بیشتر با مشکلات زیادی واسه رسیدن به یه خواب راحت مواجه هستن.

 

خواب سالمندان

بهترین زمان خواب واسه سالمندان خواب شبونه است و مشاغل شیفتی اصلا مناسب اونا نیس. افراد سن و سال دار به ۷ تا ۸ ساعت خواب شبونه نیاز دارن. سالمندان باید در شب به اندازه کافی بخوابن تا در روز احساس راحتی کنن و از زندگی و زنده بودن خود لذت ببرن.

 

خواب روزانه به کارکرد بهتر مغز کمک می کنه. سالمندان می تونن در طول روز هم بخوابن. خواب میان روزی، بهتره بین ساعات ۳-۱ بعدظهر باشه. سالمندان نباید بعد از ساعت ۶ عصر بخوابن چون ممکنه با خواب شبونه تداخل داشته باشه.

 

مشکل خواب در سالمندان

افزایش جمعیت سالمندان به دلیل کاهش موالید، بهتر شدن وضعیت بهداشت و افزایش امید به زندگی، ضرورت توجه به مشکلات این قشر رو برجسته می کنه. یکی از مشکلات تأثیرگذار بر کیفیت زندگی این قشر ضعیف خوابه.

 

تحقیقات نشون داده خواب با کیفیت ضعیف در رتبه سوم مشکلات سالمندان قرار داره و یکی از موارد شایع شکایات و دلیل مراجعه سالمندان به پزشکه. در ادامه به بررسی شکلای جور واجور مشکلات خواب در سالمندان پراختیم.

شکلای جور واجور مشکل خواب در سالمندان

 

بی خوابی در سالمندان

بی خوابی به صورت بی خوابی اولیه، بی خوابی متناوب و بی خوابی انتهایی هست:

 

• مشکل در شروع خواب: بعضی از سالمندان وقتی وارد تختخواب می شن وقتی طولانی تا به خواب رفتنشون بیدار می مانند.

 

• مشکل در موندگاری خواب: در این نوع از مشکل فرد می خوابد ولی بعد از چند ساعت یعنی ساعت ۴-۳ صبح از خواب بیدار می شه و دیگه نمی تونه بخوابه. ممکنه دلیل مشکل در موندگاری خواب، مشکلات خلقی یا روانی مثل افسردگی باشه.

 

• مشکل در ریتم خواب و بیداری: در این حالت سن و سال دار زودتر از بقیه می خوابد و زودتر از اونا خواب بیدار می شه؛ یعنی در طول ساعاتی که کلی خونواده خوابند، اون بیداره و برعکس.

 

علل بی خوابی سالمندان

علل بی خوابی در سالمندان رو میشه به موارد زیر دسته بندی کرد:

علل روان شناختی: افسردگی، اضطراب ، استرس و …

علل جسمی: وزن بالا، مشکل قلبی، بیماریهای تنفسی مانند آسم، بیماریهای گوش و حلق و بینی مانند سینوزیت، دیابت، زخم معده و اثنی عشر، دردها مانند کمر درد و سردرد.

علل به وجود اومده به وسیله الگوی زندگی: مصرف الکل، چای یا قهوه، خوردن غذای سنگین قبل از خواب، چرت زدن روزانه، الگوی بی نظم خواب.

علل محیطی: محیط خیلی گرم یا سرد، سرو صدا، آلودگی هوا، نداشتن حریم خصوصی، شلوغ بودن و تعداد بالای افراد خونواده از دست دادن همسر، بازنشستگی، ترس از مرگ هنگام خواب.

 

• کم خوابی و پرخوابی در سالمندان

اگه خواب فرد تو یه بازه وقتی طولانی به صورت میانگین در شبونه روز کمتر از ۵/۳ ساعت یا بیشتر از ۵/۸ ساعت باشه به این فرد به ترتیب کم خواب و پرخواب می گن. براساس دلایل، الگوی طولانی پرخوابی یا کم خوابی بیشتر از اندازه می تونه باعث کاهش عمر به درد بخور و افزایش مرگ ومیر زودرس شه.

 

وقتی که از سالمندان درباره وضعیت خوابشون سوال پرسیده می شه، معمولا به شکل بزرگ نمایی آمیز از کم خوابی یا پرخوابی زیادی شکایت می کنن، در حالی که دکتر با بررسی بیشتر متوجه می شه که سن و سال دار خواب تقریبا مطلوبی داره و فقط تصورش اینه خوابش مناسب نیس؛ مثلا خوابش سبکه ولی فکر میکنه نخوابیده. این افراد با اینکه از بی خوابی شاکی هستن، 

 

در طول روز اصلا کسل نیستن و با انرژی به کارای روزمره خود می پردازن. بعضی وقتا هم نشونه هایی از طرف سن و سال دار عنوان می شه که نشون از مشکلی جدیه و نشون دهنده اینه که شاید مشکل خواب در سن و سال دار هست.

 

علل کم خوابی سالمندان

ممکنه کم خوابی اولیه یا ثانویه باشه:

 

• کم خوابی اولیه: در کم خوابی اولیه نمیشه دلیل شناخته شده ای واسه کم خوابی یافت. البته در این موارد دلایل روان پزشکی بیشتر از بقیه علل مطرحه. مشکلات روان پزشکی مانند افسردگی، عاشقی، اضطراب و… می تونه باعث مشکل در شروع خواب شه. اگه ثابت شه مریض از یه جور مشکل روان پزشکی رنج می بره، با درمان مشکل در خیلی از موارد مشکل کم خوابی هم حل می شه.

 

• کم خوابی ثانویه: در کم خوابی ثانویه، میشه دلایلی مانند ابتلای سن و سال دار به بیماریای جور واجور، بیماریای عفونی، قلبی، کلیوی، سرطان، درد طولانی، مصرف بعضی از داروها مثل داروهای ضدافسردگی و… رو واسه کم خوابی مطرح کرد.

 

پرخوابی سالمندان

شکایت دیگری هم از طرف افراد سن بالا هست، مبنی بر اینکه پرخواب هستن. یکی از دلایل مهم پرخوابی و افت کارکرد فرد در طول روز ممکنه به کم خوابی مریض در شب در رابطه باشه. 

 

البته مصرف بعضی داروها در سالمندان ممکنه باعث پرخوابی شه که با قطع دارو (با نظر دکتر معالج) این مشکل هم برطرف می شه. یکی دیگه از دلایل خواب آلودگی هنگام روز اشکال تنفسی و خر و پف شدید در خواب شبونه س.

 

• خواب سبک وخرپف در سالمندان

به معطلیای موقت تنفسی هنگام خواب که بیشتر از نوع انسداد موقت راه هوایی هستن، آپنه هنگام خواب می گن. بیشتر در افراد سن بالا چاق با گردن کوتاه که سابقه خروپف و بعضی وقتا هم فشارخون کنترل نشده دارن و دچار بدخوابی هستن، با انجام تست خواب آسیب ای به نام مقاومت راه های هوایی یا آپنه(قطع تنفس هنگام خواب) مطرح می شه.

 

آپنه در این افراد معمولا به دلیل چاقی و کوتاهی گردن از نوع انسدادیه. قطع تنفس هنگام خواب باعث افت اکسیژن خون می شه. در این مواقع مغز بارها حواس جمع و برانگیخته می شه و اجازه نمی ده فرد به خواب عمیق بره چون ممکنه دیگه از خواب بیدار نشه. در نتیجه مغز دائم در حالت خواب سبک باقی می مونه و فرد وارد خواب عمیق نمی شه. 

 

• کژخوابی در سالمندان

حرکات متناوب انداما به خصوص پاها هنگام خواب، نشانگان پای بی قرار، مشکلات رفتاری در خواب مانند راه رفتن، حرف زدن هنگام خواب و… در گروه کژخوابی قرار میگیره. آدمایی که فلج هنگام خواب دارن، دندون قروچه هنگام خواب تجربه می کنن، رویاهای شبونه رو هنگام خواب اجرا می کنن و شب ادراری دارن. بروز و سیر تند هر کدوم از این علائم ممکنه نشونه ای از حرکت سن و سال دار به طرف بیماریایی مانند اشکالات شناختی، فراموشی و… باشه.

 

• کابوسای شبونه در سالمندان

لازمه به محتوا و جریان رویا دیدن سالمندان هنگام خواب هم اشاره کنیم. کلا، سالمندان کمتر از جوانان رویا می بینن. محتوای رویاهایی که سالمندان می بینن، مربوط به تجربه ها و اتفاق هاییه که در طول روز دارن. کنشایی که در مغز فرد و هنگام خواب شکل میگیره، ممکنه مورد پسند یا ناخوشایند و بعضی وقتا وحشتناک باشه.

 

افراد مسنی که به دلیل کابوسای تکراری مراجعه می کنن، اگه مضمون رویای اونا اتفاقای ترسناک باشه باید از این نظر که دچار مشکلات روان مانند افسردگی و اضطراب، مشکل اضطرابی بعد از حادثه هستن یا تازگیا دچار تجربه ناخوشایندی در زندگی شامل عزا یا داغ دیدگی شدن، بررسی شن.

 

مشکلات مشکل خواب سالمندان

شک نداشته باشینً وقتی خواب خوبی نداشته باشیم، مشکلات جسمی و روانی زیادی به سراغ­مون میاد. این عواض می تونه با کم شدن تمرکز، مشکل حافظه و ضعف عمومی خودشو نشون بده.

 

هم اینکه مشکل در کار روزانه، تحریک پذیری، خستگی، سردرد هنگام بیدار شدن، زیاد شدن نشونه های اضطرابی، چرت زدن  در طول  روز و افزایش فشار خون از دیگر مشکلات اختلالای خواب در دوره سالمندی هستش.

 

تحقیقات نشون داده افراد سن و سال دار که کم میخوابن اشتهای بیشتری دارن. کمبود خواب در شب در مقدار گلوکز و انسولین بدن اثر میذاره و موجب گرسنگی و در نتیجه زیاد خوردن و چاقی می شه.

درمان مشکلات خواب سالمندان

 

تشخیص مشکل خواب

در خیلی از مواقع وقتی با دلایل و معاینه دلیلی واسه پرخوابی مریض پیدا نمی شه باید از مریض تست خواب یا پلی سومنوگرافی گرفته شه.

 

این تست در آزمایشگاه خواب بیمارستان گرفته می شه و فرد باید یه شب در بیمارستان بگذرونه. در این تست نوار مغز، نوار قلب، چشم و عضله ثبت و اندازه اکسیژن خون و شاخصای دیگه آزمایش می شه. تفسیر اینجور اطلاعاتی به دکتر متخصص خواب این امکان رو میده که نوع مشکل خواب مریض رو مشخص و درمان مناسب رو پیشنهاد کنه.

 

درمان کم خوابی و بی خوابی در دروان سالمندی

واسه درمان مشکلات خواب سالمندان، اول باید با توضیح حال درست و معاینه دقیق مریض مشخص شه ایشون به چه نوع اختلالی دچار شده و براساس اینکه مشکل روانی یا جسمی مطرحه، 

 

تصمیمات درمانی مناسب در نظر گرفته شه. درمان به شکل دارویی و غیرداروییه. به هر شکل دارو رو حتما باید دکتر تجویز کنه و سالمندان اصلا نباید قرصای خواب آور در دسترس رو مصرف کنن. داروهای خواب آور وابستگی ایجاد می کنن.

 

این داروها در کوتاه مدت کمک کننده ان ولی در درازمدت مشکلاتی واسه فرد ایجاد می کنن. معمولا پزشکان هم داروهای خواب آور رو بیشتر از ۲ هفته تجویز نمی کنن. دارو هم باید با نظر دکتر قطع شه. داروی خواب آور رو باید کم کم قطع کرد و قطع یهویی اون ممکنه باعث ایجاد عوارضی مانند شدید شدن بی خوابی یا اضطراب شه. 

 

 

جمع آوری: بخش زناشویی بیتوته

 

 

.

منبع :